Petra De Sutter

Fertiliteitsexperte, senator & parlementslid voor Groen in de Raad van Europa

Politics

‘Hier zijn geen winkels waar je eicellen kan kopen’ – Artsenkrant

Dit artikel verscheen op 8 juni 2018 in de Artsenkrant.

EICELDONATIE

Kritiek op de ‘commercialisatie’ van eiceldonatie in het buitenland trekt ze zich persoonlijk aan, want zo gaat het er in de Spaanse kliniek waar ze werkt helemaal niet aan toe, zegt de Vlaams-Nederlandse dokter Greet Lammens.

Vanaf begin deze maand houdt de van oorsprong West-Vlaamse Greet Lammens (60) één keer per maand spreekuur in het gynaecologisch centrum in Mechelen. Koppels kunnen er een afspraak met haar maken voor meer informatie over een eventuele eiceldonatiebehandeling in Spanje. IMER Valencia, de vruchtbaarheidskliniek waar ze in januari van dit jaar aan de slag ging, is daarin gespecialiseerd.

Drie jaar geleden zette dokter Lammens de stap om als fertiliteitsarts te gaan werken in Spanje. Onder haar patiënten zijn veel Belgen en Nederlanders, zegt ze, en dat aantal ziet ze alleen maar toenemen. Wat drijft deze mensen om een vruchtbaarheidsbehandeling te ondergaan in een ander land? Greet Lammens: “Zowel in Nederland als België zijn er meer koppels op eiceldonatie aangewezen, dan dat er eiceldonoren beschikbaar zijn.”

“In UZ Gent is het zo dat we aan onze patiënten vragen om zelf een eiceldonor aan te brengen”, zegt prof. Petra De Sutter (hoofd afdeling Reproductieve Geneeskunde UZ Gent). “In tegenstelling tot zo’n 20 jaar geleden dienen er zich zo goed als geen anonieme donoren meer aan, wat de wachtlijst lang maakt. De tijden zijn veranderd.”

Over mogelijke oorzaken of redenen daarvoor, wil ze zich niet uitspreken. Wel wijst ze erop dat in ons land geen campagnes mogen opgezet worden om donoren te rekruteren.

“Daarnaast leeft al enkele jaren een debat rond het opheffen van de anonimiteit van sperma- en eiceldonoren. Ik kan me voorstellen dat vrouwen die hun eicellen willen doneren daar niet door aangemoedigd worden.”

Altruïsme

Wat met patiënten die zelf geen eiceldonor kunnen aanbrengen? Internet en sociale media leren hen dat er landen zijn waar ze niet op donoreicellen hoeven te wachten. Bekend daarvoor zijn Tsjechië, Cyprus en Spanje. Dokter Greet Lammens volgt alles wat over het thema verschijnt in de Belgische en Nederlandse pers op de voet. En daarbij betreurt ze de teneur die volgens haar vaak weerklinkt.

“Ik heb een probleem met de woordkeuze, ‘commercialisering’. Ik ken in Spanje geen winkel waar je eitjes kan kopen. De indicatiestelling en het behandelingstraject verlopen op een vergelijkbare manier als in België en Nederland.”

Het thema ligt dokter Lammens na aan het hart. Na een carrière van 17 jaar als huisarts in Eindhoven, kreeg ze in 2003 de kans om opgeleid te worden tot fertiliteitsarts in het Catharina ziekenhuis (ook in Eindhoven). “Dat ik in de herfst van mijn loopbaan de kans krijg om mijn passie – in meerdere talen – waar te maken, is onvoorstelbaar mooi.”

Al meer dan 20 jaar komen vele koppels met fertiliteitsproblemen uit België en Nederland, maar ook Engeland, Duitsland,… voor eiceldonatie naar Spanje. Klaarblijkelijk is Spanje daar vroeg mee gestart. Hoe komt het dat er zich daar geen tekort aan donoren voordoet? “Spanjaarden zijn erg altruïstisch”, zegt Greet Lammens. In eenzelfde adem wijst ze erop dat Spanje wereldwijd koploper is in bloed- en orgaandonaties.

Wie er eiceldonor wil worden, heeft vaak een familielid dat ook haar eicellen heeft gedoneerd. De donatie gebeurt anoniem. “Als mens je biologische oorsprong kennen, is belangrijk”, zegt Greet Lammens daarover. “Daarom is het cruciaal om de vele koppels die hun kinderwens proberen te vervullen zorgvuldig te begeleiden en bewust te maken van de impact dat dit gegeven op hun leven en dat van hun kind kan hebben, lang na de geboorte.”

Risico’s

Tot die eiceldonoren zijn weliswaar ook veel buitenlandse vrouwen te rekenen, afkomstig uit Zuid-Amerika, Oekraïne…Veel jonge vrouwen ook, vertelt prof. Petra De Sutter. “Voor die jonge, buitenlandse donoren is pakweg 1.000 euro onkostenvergoeding veel waard”, zegt ze. “Trouwens, dat bedrag kan in de praktijk ook meer zijn. Klinieken geven wat ze willen.”

Volgens Greet Lammens krijgen eiceldonoren in Spanje eenzelfde financiële vergoeding als donoren in Nederland en België. Anders dan in ons land mogen Spaanse ziekenhuizen en tandartspraktijken wel reclame maken.
Zijn er risico’s verbonden aan eicellen doneren voor geld? Prof. De Sutter: “Stel dat een donor zegt dat er in haar familie verschillende gevallen van schizofrenie voorkomen. In zo’n geval zal een kliniek haar niet accepteren voor eiceldonatie. De volgende keer is de kans daarom groot dat ze niets meer zegt.”

“Erfelijkheidstests onderzoeken het karyotype en sporen mucoviscidosedragerschap op”, vervolgt prof. De Sutter. “Als je de medische voorgeschiedenis navraagt en informeert naar vorige onderzoeken ga je ervan uit dat dit in eer en vertrouwen gebeurt, maar uiteindelijk vertellen de donoren wat ze willen.” Bij donaties binnen familieverband of tussen goede vriendinnen kan bovenstaande toch ook gebeuren? “Akkoord”, zegt De Sutter, “maar de kans is toch kleiner.”

Dit zogenaamde ‘shoppen’ van eiceldonoren doet prof. De Sutter en anderen over commercialisering spreken. In landen waar die ‘commercialisering’ sterk is doorgedrongen, luidt de kritiek ook dat patiënten in de eerste plaats gezien worden als wandelende bankkaarten. “Ik kan erin komen dat artsen die daar werken het gevoel hebben dat ze bijdragen aan een goede zaak”, zegt De Sutter. “Maar het management van hun ziekenhuis denkt daar anders over. Psychologische begeleiding is er vaak niet, ook al is dat bij wet vastgelegd.” Buitenlandse patiënten zouden ook niet veel uitleg over de vruchtbaarheidsbehandeling krijgen, het moet snel gaan.

“De Spaanse autoriteiten treden hiertegen niet op. Dergelijke klinieken leveren dan ook een niet te onderschatten economische bijdrage. Griekenland heeft om die reden draagmoederschap toegelaten voor buitenlandse patiënten”, zegt De Sutter nog. Als koppels naar Spanje willen trekken, kan ze daar begrip voor opbrengen en zal ze ook niet moraliserend uit de hoek komen. “Maar ik zal alles doen wat in mijn mogelijkheden ligt om dit op internationaal politiek niveau proberen te reguleren.”

Zorgvuldig

Dokter Lammens: “Ongetwijfeld gaat het er niet overal op dezelfde manier aan toe. Op Cyprus zijn er bijvoorbeeld klinieken waar er vier embryo’s teruggeplaatst worden in plaats van één. Maar hier (in Valencia, nvdr) aan de slag gaan, voelde aan als een warm bad.”

Haar patiënten liggen haar na aan het hart, zegt ze. Hen zo goed mogelijk informeren vindt ze dan ook essentieel. “Buitenlandse patiënten zijn kwetsbaar omdat ze vaak geen enkele begeleiding van hun arts uit hun thuisland krijgen. Ofwel is eiceldonatie daar verboden, ofwel licht het koppel in kwestie hun arts niet in.”

Ze neemt uitgebreid de tijd om haar werkwijze en aanpak uit te leggen. “Het eerste wat ik wil weten is of de patiënt gezond genoeg is om negen maanden zwanger te zijn. Wie de 50 is gepasseerd, komt bij ons niet in aanmerking. Wij geven aan welke onderzoeken standaard zijn, en of er bijkomende onderzoeken nodig zijn.” Dat gebeurt bij de eigen huisarts of gynaecoloog.

“Toen ik nog huisarts was in Nederland, verdwenen patiënten plotseling van de radar en kwamen ze zwanger terug. In overleg met de patiënt stuur ik steevast een bericht naar de huisarts en behandelende gynaecoloog dat hun patiënt hier een behandeling gaat starten en dat ik ze op de hoogte zal houden. De cirkel moet rond zijn. Misschien missen artsen die over ‘commercialisering’ spreken dat element.”
“Aan vrouwen die eicellen willen doneren, stellen we de vraag waarom ze het willen doen. Een uitgebreide screening bepaalt of ze in aanmerking komen. Zo is er een consult met de arts en psycholoog, in combinatie met diverse testen op bloed, serologie, dragerschap van ernstige ziektes waaronder taailijmziekte, thalassemie, X-gebonden aandoeningen. Van alle eiceldonoren die zich aanmelden tussen 18 en 30 jaar, valt de helft af.”

Ja, onder de donoren zijn veel studenten, erkent Greet Lammens. “Er gaan nu eenmaal veel mensen studeren in Zuid-Europa. Voor veel Noord-Europeanen is Spanje een aantrekkelijk land en de gezondheidszorg in Spanje is gekend om goed te zijn.” Ze gaat ervan uit dat elk ziekenhuis dat vruchtbaarheidsbehandelingen aanbiedt het beste voor heeft met zijn patiënten. “In de grotere klinieken zullen patiënten zich misschien een nummer voelen, dat kan.”

Dat buitenlandse patiënten in Spanje meer zouden moeten betalen voor een vruchtbaarheidsbehandeling, wuift ze weg. Niet in het centrum waar zij werkt.

“Maar er is geen enkele behandeling die je voor niks krijgt. Als je het voor de patiënt mooier wil laten lijken dan het is, dát is commercialisatie. Daarom is het zo belangrijk cijfers te geven, transparant te blijven over de kansen van je patiënten en hen zelf te laten beslissen wat ze willen.”

Emily Nazionale

1 Reactie

  1. An

    Ik kom uit een tijdperk dat alles taboe was. Perfectie, studeren, succes, carriere, …
    En later relaties en kinderen. Met weinig of geen psychologische begeleiding. De unief was (is?) een strijd en een mannenwereld. Als vrouw moest je je altijd dubbel en dik bewijzen en de schampere opmerkingen erbij nemen. Ook later op een louter economische werkvloer was dit het geval.
    Gevolgen: psychologisch en ifv relaties,
    jouw “normale” leven start later (ook kinderen) want de bedrijfswereld is hard, slecht geïnformeerd ivm vruchtbaarheid, de druk vd Mpij EN de ouders is (was) hoog. Ook bij de mannen was er een zekere indoctrinatie door de vaders. Gevolg: mijn man en ik, geen universitair diploma, wel A1, wel universitaire capaciteiten, hebben uiteindelijk wel onze draai gevonden. Kinderloos (op dit moment), teleurgesteld (een beetje) en we zouden onze kinderen dit nooit willen aandoen. Wij willen vooral gelukkige kinderen die zich goed in hun vel voelen.
    Nu is er sensibilisering, all over de place, maar voor veel mensen is dit te laat. En dan kan ik heel goed begrijpen dat mensen in laatste instantie toch de stap naar Spanje zetten. Ik vind de slogan van jonge mensen ” die niet binnen het plaatje passen” geweldig! Beter 2 homo ouders dan geen ouders! Groot gelijk! Want er zijn veel sukkelaars en die zouden hun leven geven voor wat genegenheid en begrip. Zelfs in het dierenrijk zijn er “tegennatuurlijke situaties”. Das knap, volgens mij is er daar ook een zekere vorm van evolutie, al ben ik geen expert op dat gebied 😉

Reageren is niet mogelijk

Thema door Anders Norén