Dit artikel verscheen op 4 mei in het Belang van Limburg.

MAASTRICHT

Onderzoekers van Universiteit Maastricht zijn er voor het eerst in geslaagd om een embryo uit stamcellen te ontwikkelen en die in een baarmoeder in te planten. Bij muizen, althans. Betekent dit: nieuw leven zonder bevruchting? Voortplanting zonder zaad- of eicellen? “Wetenschappelijk is dit een grote doorbraak, maar eigenlijk zijn dit namaakembryo’s voor onderzoek. Ze gaan niet leiden tot een babymuis of levend kind”, zegt prof Karen Sermon van UZ Brussel.

Een onderzoeksgroep van de Nederlandse universiteiten van Maastricht en Utrecht hebben een embryo kunnen maken uit stamcellen van muizen. Voor het eerst vertonen labo-embryo’s zoveel gelijkenissen met een echte embryo, dat ze ook kunnen innestelen in de baarmoeder. Een grote doorbraak, die gepubliceerd werd in het internationaal gerenommeerd wetenschappelijk tijdschrift Nature. Wetenschappers zijn enthousiast, ook in ons land. Al betekent dit niet dat er binnenkort ook muizen zullen rondtrippelen zonder dat er een zaad- of eicel aan te pas kwam. Laat staan mensen.

“Dit is een wetenschappelijke doorbraak bij de muis: op basis van stamcellen uit de embryo, is opnieuw een embryo samengesteld”, zegt professor Petra De Sutter, hoofd van de afdeling Reproductieve geneeskunde van het Universitair Ziekenhuis Gent.

“Stamcellen waar de moederkoek uit ontstaat en stamcellen waar de embryo uit ontstaat, is men in het labo gaan reorganiseren. Daar is opnieuw een embryo uit ontstaan. Dit is een zuiver wetenschappelijk experiment: men kan beter gaan begrijpen hoe een embryo ontstaat, ontwikkelt, innestelt. Voor de IVF-wereld is het zeer belangrijk om te begrijpen wat er mis kan gaan en waarom zoveel embryo’s verloren gaan.”

Minder muizen

“Zeer interessant, zeer boeiend”, zegt ook professor Karen Sermon van de Onderzoeksgroep Reproductiegeneeskunde en Genetica aan het UZ Brussel. “Maar er is een heel groot verschil tussen mensen en muizen, zeker zo vroeg in de ontwikkeling. Als men erin slaagt om exact hetzelfde bij de mens te doen, zijn er heel veel mogelijkheden. Op dag vijf, als de embryo in de baarmoeder terecht komt, lopen heel veel zwangerschappen mis. Dit is een zwarte doos die tot nu toe niet te onderzoeken is. De onderzoekers zijn er nu in geslaagd om honderd embryo’s te maken, waardoor ze veel minder muizen nodig hebben voor verdere studies. Ik sta nauw in contact met de onderzoekers van Maastricht en het is zeker niet hun doel om baby’s te maken zonder bevruchting. Het gaat om namaakembryo’s: dit zijn per definitie geen embryo’s. Mochten ze dit ooit kunnen nabootsen bij de mens, zullen deze embryo’s nooit leiden tot een levend geboren kind.”

Niet zwanger

“Op lange termijn kan dit zeker invloed hebben, maar voor ons heeft deze doorbraak geen directe impact”, zegt ook fertiliteitsspecialist Nathalie Dhont van het Genkse ZOL. “Het is vooral interessant omdat ze op deze embryo’s gemakkelijker onderzoek gaan kunnen doen en ze meer inzicht geven in de menselijke vruchtbaarheid. Waarom kan iemand niet zwanger worden? Waarom kan een embryo niet innestelen? De stap van muizen naar mensen is wel nog aanzienlijk. Je hebt natuurlijk het technische aspect: de wetenschap die iets mogelijk maakt. Als het ooit kan, moet het ethische, het maatschappelijk debat nog beginnen.”

“Dit opent perspectieven voor onderzoek, maar een embryo creëren doet natuurlijk vragen rijzen op ethisch, filosofisch en religieus vlak”, zegt ook De Sutter.

“Dit is zuiver wetenschappelijk en vandaar ook in Nature gepubliceerd. Het is op z’n minst fascinerend. Maar bij de mens is geen klinische toepassing mogelijk.”

Geen eicellen

Ook in ons land is men bezig met onderzoek naar stamcellen en voortplanting. “UZ Gent onderzoekt, in samenwerking met UZ Brussel, hoe we vanuit stamcellen zaad- en eicellen kunnen ontwikkelen”, zegt De Sutter. “Dat is op klinisch vlak wél belangrijk, als een van beide partners geen zaadcellen of eicellen kan aanmaken. Hier gaat het wel degelijk over voortplanting. Bij muizen is het al gelukt, bij de mens nog niet. Als de afstand in de ontwikkeling van stamcel tot eicel een kilometer zou bedragen, dan zijn we nu nog maar enkele meters ver.”

Hanne DE BELIE

Copyright © 2018 Mediahuis. Alle rechten voorbehouden