Dit interview staat sinds zaterdag 10 februari 2018 op BNR Nieuwsradio.

Marjan van den Berg

Het is nu nog toekomstmuziek, maar de voortplantingsmethode ivg zal het ooit mogelijk maken dat twee vrouwen of twee mannen een genetisch eigen kind krijgen. Maar ook bijvoorbeeld dat je je in je eentje voortplant. Wat willen we wel en wat gaat te ver? Tijd voor een ethische discussie, betoogt onderzoekster Petra De Sutter op BNR.

Met ivg (in-vitrogametogenese) kunnen ei- en zaadcellen worden ontwikkeld uit een stukje huid. Het lukt nu al bij muizen; onderzoekers proberen het uiteindelijk ook voor mensen mogelijk te maken. ‘Het gaat de voortplantingsgeneeskunde op zijn kop zetten’, zegt fertiliteitsarts Petra De Sutter, die onderzoek doet naar de mogelijkheden rondom ivg. ‘Dan is om te beginnen de overgang als biologisch gegeven natuurlijk niet meer relevant, het invriezen van eicellen, de biologische klok en noem maar op, kan je allemaal in vraag stellen. Eigenlijk kun je dan ivf in vraag stellen, want waarom zouden we 14 dagen lang vrouwen blootstellen aan hoge doses hormonen om tien eicellen te bekomen, als we misschien ooit veel meer eicellen op basis van een simpel huid-biopt kunnen bekomen? Het zal natuurlijk veilig, efficiënt en betaalbaar moeten zijn, maar ooit, misschien over tien jaar, zal dat de realiteit zijn.’

Solo-voortplanting

Een andere consequentie zal zijn dat homo- en lesbische stellen een genetisch eigen kind kunnen krijgen. Twee mannen hebben dan alleen nog een draagmoeder nodig om dit mogelijk te maken. En nog een stap verder: je kunt jezelf in je eentje gaan voortplanten, door bijvoorbeeld als vrouw een eigen eicel te laten bevruchten met een zaadcel uit je eigen huid. De Sutter: ‘Dat gaat natuurlijk heel erg ver en is op dit moment volledig sciencefiction, als we het ooit als samenleving al zouden toelaten, want de vraag is of zoiets dan weer wenselijk is.’

De arts geeft nog een voorbeeld van een ethisch dilemma: omdat vrouwen alleen x-chromosomen hebben, zullen lesbische stellen (en zichzelf voortplantende vrouwen) alleen dochters kunnen voortbrengen. ‘Is dit een goede zaak? Moeten we toch niet ergens nadenken over een mechanisme – misschien zal de wetenschap ons dan ook wel kunnen helpen – om er ook voor te zorgen dat er ook zonen geboren kunnen worden bij die lesbische koppels?’ Over dit soort vragen moet nu al gesproken worden, stelt De Sutter. ‘Voor mij is het de samenleving die daarover moet oordelen. Het debat moet gevoerd worden terwijl het onderzoek loopt.’ De onderzoekster benadrukt dat zij er een groot voorstander van is om mensen met vruchtbaarheidsproblemen te helpen. ‘Ik pleit absoluut voor de vooruitgang op zich, maar begrensd. Dat betekent geregeld, dat betekent wetgeving natuurlijk.’

Het is nog niet zover

We hebben voor de discussie nog wel even de tijd. Ivg lukt nu nog niet bij mensen. Om van een huidcel een ei- of zaadcel te maken, moeten verschillende stappen worden ondernomen, legt De Sutter uit. ‘Eerst moet je uit die huidcellen stamcellen maken. Dat is eigenlijk al perfect mogelijk. Van stamcellen moet je voorlopers van eicellen kunnen maken. Dat is op dit moment nog helemaal niet mogelijk. En als je dan vroege eicellen hebt, kun je die uitrijpen in het laboratorium, bevruchten enzovoort. Dat kan dan weer wel. Het is vooral die tussenfase die op dit moment nog heel moeilijk is en bij de mens nog niet lukt.’

Bij muizen is het al wel gelukt. Daar zijn de eerste ivg-baby’tjes al geboren. De Sutter: ‘Die lijken helemaal gezond en daar lijkt op dit moment niks verkeerd mee. Maar we hebben vele generaties van die muizen nodig om de veiligheid en de efficiëntie van die techniek met zekerheid te kunnen vaststellen voordat we ooit bij de mens kunnen beginnen.’

Gezondheidsraad wil debat over ivg openen

De Gezondheidsraad zette het onderwerp ivg vanwege mogelijke ethische bezwaren tegen het ‘kweken’ van kinderen uit stamcellen vorig jaar al op de agenda. De raad wil vooral de ontwikkeling ‘signaleren’ en ‘erop wijzen dat deze gaande is, zonder dat we een duidelijke mening erover vormen.’