Petra De Sutter
Hoogleraar Reproductieve Geneeskunde UGent/UZGent
Senator en lid van de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa

Ter gelegenheid van de verkiezing van een nieuwe rector en vice-rector voor onze universiteit werd ik gevraagd enkele ideeën aan te reiken voor wat ik denk dat de universiteit van morgen moet zijn. Welk duo het ook wordt, – en ik wens alle kandidaten oprecht succes – , ze zullen de universiteit moeten loodsen doorheen een snel veranderende wereld. En uiteraard staan de excellentie van ons onderzoek en onderwijs, én economische en maatschappelijke valorisatie van ons onderzoek met voorsprong op één, als de vraag is wat het allerbelangrijkste is voor een moderne universiteit.

Ik ga hier echter niet verder op in, want dat is de evidente focus van reeds veel andere bijdragen. Ik durf echter stellen dat dat op zichzelf absoluut onvoldoende is. Het is voor een universiteit niet voldoende om slimme mensen en knappe ondernemers af te leveren, het moeten ook mensen zijn die morele verantwoordelijkheid opnemen in de samenleving. Niet enkel denkers, durvers en doeners, maar als het kan mensen die echt de wereld ten goede veranderen, zeker in deze onveilige en gepolariseerde tijden. Socrates zei dat “het goede kennen leidt tot het goede doen”. Kennis en inzicht leiden tot morele plicht. We hebben nood aan mensen die het voorbeeld geven, die de samenleving vorm durven geven, sterke leiders, en liefst op zo’n manier dat niemand achter blijft. Leveren we die voldoende af? Het kan beter…

Het woord “universiteit” komt uiteraard van het Latijnse “universitas” of “gemeenschap” (van docenten en studenten). Het bestuur ervan moet dus uitgaan van de participatie van iedereen aan de universiteit, alle medewerkers, studenten, postdocs en docenten. Hoewel al deze groepen vertegenwoordigd zijn in de hoogste bestuursorganen, moet deze vertegenwoordiging veel proportioneler en kunnen de transparantie en democratische besluitvorming beter. Hopelijk zal de komende hervorming van de bestuursorganen naar aanleiding van de integratie van het UZ hier iets ten goede aan veranderen, maar ook het toekomstige rector-vicerector-duo kan en moet hier aan bijdragen. Het kan immers beter…

Het woord universiteit rijmt op diversiteit, en als de universiteit er wil zijn voor de ganse samenleving, dan is er op vlak van diversiteit nog erg veel werk aan de winkel. Zetten we in op “equity” of op “equality”? Equality betekent dat iedereen gelijke kansen krijgt, maar dat is niet voldoende. Sommigen hebben wat extra hulp nodig, omdat ze een achterstand hebben. Equity betekent dat we (socio-economische, taal, gender enz…) barrières weg werken zodat iedereen écht gelijke kansen krijgt. Equality alleen is niet fair…

Hoe goed scoren we op vlak van diversiteit voor onze eigen medewerkers, voor de vertegenwoordiging in de bestuursorganen, voor de studenten? Het kan beter…

Dat brengt me natuurlijk bij het genderbeleid van onze universiteit. Is positieve discriminatie nodig om meer vrouwen de ladder op te helpen? Natuurlijk! Ik hoorde enkele dagen geleden in New York Antonio Guterres, de nieuwe secretaris-generaal van de VN het volgende zeggen:

If people criticize gender quota, because this might bring incompetent women to high positions, I tell them that there are already a lot of incompetent men in these positions as well, so bringing in these women is not a big issue.

Dat was als grap bedoeld, maar hij heeft gelijk. Laat ons stoppen met te spreken over excuus-truzen en dergelijke, vrouwen hebben echt wel een duwtje in de rug nodig om het glazen plafond te doorbreken, ook aan onze universiteit. Hoeveel vrouwelijke decanen hebben we aan de UGent…? En opnieuw, equality is echt niet voldoende. We hebben equity nodig, maatregelen om talentvolle vrouwen te scouten en ze te motiveren om te kandideren voor leidinggevende en bestuursposities. Waarom? Tja, omdat ze nog steeds de last van de voortplanting en de zorg voor de kinderen dragen, natuurlijk. Mannen stellen zich de vraag niet of ze wel goede kandidaten zouden zijn, ze gaan er gewoon voor. Vrouwen twijfelen daarentegen vaak aan zichzelf, en of ze het wel aan zullen kunnen, in combinatie met het gezin. Dus, beste toekomstige rector en vice-rector, maak hier écht werk van. Het kan immers beter…

Ja, en dan de maatschappelijke betrokkenheid van onze universiteit. Ik bedoel niet de economische valorisatie van onze onderzoek, daar wordt al voldoende op ingezet. Ik bedoel de maatschappelijke valorisatie en het actief deelnemen aan het maatschappelijk debat. Ik ben daar een groot voorstander van. We krijgen als universiteit heel wat financiële middelen van de samenleving, het is evident dat we niet in onze ivoren toren mogen blijven zitten. We moeten iets teruggeven, onze stem laten horen, de agenda van het debat bepalen en onze verantwoordelijkheid opnemen. De academische stem is er een waar in onze maatschappij echt naar geluisterd wordt, en ze kan bijdragen tot een eerlijker en rechtvaardiger samenleving. Het is dan ook de plicht van academici om in gesprek te gaan met de samenleving en onze kennis en expertise ten dienste te stellen van het publieke debat. Doen we dat voldoende? Neen, het wordt nog al te vaak als onkies beschouwd om zich te mengen in het openbare leven. Ten onrechte! Dus beste kandidaat-duo’s, schaaf uw communicatievaardigheden bij, omring u met professionele woordvoerders en gooi u (nog meer) op de sociale media… want alles kan beter…

Tot slot een laatste beschouwing. Ik ben dit jaar 30 jaar afgestudeerd aan onze alma mater en sindsdien ononderbroken in haar “dienst”. Ik heb veel zien veranderen, en enkel ten goede. Bovenstaande overwegingen zijn dan ook geen kritiek op het beleid in het verleden, maar een oproep om nog meer in te zetten op interne transparantie en democratie, diversiteit, een actief genderbeleid en morele verantwoordelijkheid. En dit niet op reactieve manier (omdat het nu eenmaal moet), maar op een pro-actieve wijze. Laat ons het voorbeeld stellen en durven experimenteren. De UGent is 200 jaar oud, en dus matuur en established, maar ze kan de volgende 200 jaar de leiding nemen en de samenleving tonen in welke richting te gaan. Daar hoop ik oprecht op. Veel succes aan de nieuwe rector en vice-rector!

Petra De Sutter
Hoogleraar Reproductieve Geneeskunde UGent/UZGent
Senator en lid van de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa